Başak Hürer | Sanat Okur | Çağrı Dizdar: ARAF
Yazar: Başak Hürer — Sanat Okur
→ Yazının tamamını Sanat Okur'da okuyun
Çağrı Dizdar'ın ikinci kişisel sergisi ARAF, 11 Aralık'ta Yasemin Green küratörlüğünde Nelumbo Studios'ta izleyiciyle buluştu. Sergi, gerçeklik ile imaj arasındaki tekinsiz eşliği merkezine alarak izleyiciyi hem görsel hem düşünsel bir aralıkta konumlandırıyor. Jacques Rancière'in “duyumsanabilir olanın paylaşımı” kavramından beslenen bu yaklaşım, sanatın estetik olduğu kadar politik sınırlarını da yeniden düşünmeye davet ediyor.
Üretim pratiğinin odağına minyâtür ve tezhip gibi köklü sanatları alan Dizdar, bu geleneksel disiplinleri çizgi roman estetiği, çağdaş illüstrasyon ve güncel görsel anlatı dilleriyle yan yana getiriyor. Kağıt yüzeylerden seramik uygulamalara, interaktif kurgulardan dijital arayüzlere uzanan ARAF, izleyiciyi zamanlar, imgeler ve disiplinler arasında kurulan geçici bir eşlikte dolaşmaya çağırıyor.
“ARAF” sergi sürecinde küratör Yasemin Green ile nasıl bir çalışma yürüttünüz? Kavramsal çerçevenin oluşmasında bu diyalog süreci üretimini nasıl etkiledi?
Hazırlık sürecinde sanatçı-küratör-galeri üçlemesi olarak 3-4 toplantı yaptık. Yasemin benim anlattıklarımı daha iyi paketleyerek direkt kullanmak yerine kendi yorumlarını ve bakış açısını geliştirdi. Serginin kavramsal çerçevesi ve kurgusu Yasemin'in yorumları üzerine yaptığımız sohbetler sayesinde ortaya çıktı. Mekan tamamen Yasemin'in bakış açısı üzerinden şekillendi.
Üretimlerinde minyâtür ve tezhip gibi iki farklı sanat geleneğini bir arada düşündüğünü görüyorum. Bu iki disiplin arasındaki temel farkları nasıl tanımlıyorsun?
Tezhip, yazma eserlerde metnin etrafındaki tezyinatı tanımlar; metne referans vermez, çok soyut motifler kullanılır. Minyâtür ise metnin açıklayıcı tasviridirdir; metinle doğrudan ilişkisi vardır. Kendi pratiğimde bu iki disiplini ayırmadan bir arada kullanmaya çalışıyorum. Minyâtür ön planda görünse de çalışmalarımın kurgusu tezhibin yapı taşları üzerinde yükseliyor.
Serginin en dikkat çeken işlerinden biri arcade oyunu kurgusu içine yerleştirilmiş eser. Oyuncunun “emekli, beyaz yaka, esnaf” gibi seçenekler arasından seçim yapması neyi görünür kılmayı amaçlıyor?
Toplumun farklı kesimlerini temsilen karakterler oluşturdum. Herkesin birbirinden çok da farklı davranmadığı fikri ile farklı seçeneklerle aynı oyunu oynuyorsunuz. Karakterlerin özel güçleri farklı olsa da hepsi gerçeklerden kaçmaya yarıyor. Farklı karakter seçimleri bir seçeneksizliği vurguluyor. Oyuncunun kazanamadığı bu oyunda insanların karakterlerini dikkatlice seçip ciddi bir şekilde oynadıklarını görünce oyun benim için ironik bir performansa dönüştü.
Neşe ile gizlenme hali arasındaki çelişki senin için neyi temsil ediyor?
Benim için o yapay neşe de gizlenmenin araçlarından biri. O neşenin altına süpürülen bir sürü şey var gibi hissediyorum. Herkes eli ayağı titrerken histerik histerik sırıtıyor.
Figürlerin giyim tarzları ve genel atmosfer izleyicide belirli bir dönem hissi uyandırıyor. Mid-century modern bir enerji ya da Yeşilçam estetiğiyle bilinçli bir ilişki var mı?
Kendi sanat pratiğimi beş yüz yıl öncesinin ağırlığından kurtarmak için farklı coğrafyalardaki dekoratif sanatları incelemeye başlamıştım. Art Nouveau ve Art Deco akımları kaçınılmaz olarak dikkatimi çektiler. Çalışmalarım izleyicide o dönemlere ait bir his uyandırıyorsa, bu inceleme ve denemelerin pratiğimde bıraktığı etkiden ötürü olabilir.
Bu sergiden sonra izleyicinin kendi hayatına ya da maskelerine dair neyi fark etmesini isterdin?
Birbirinden çok farklı mekan ve sosyal ortamlarda bulunduğumuz için neredeyse hiçbir zaman içten davranamıyoruz. Kendi kendine karşı dürüst olabiliyor muyuz? Karnaval 13'teki masada rahat rahat “ben oturmuyorum” diyebiliyor muyuz?
